İlk Çağlar ve İlk Medeniyetler (1)

İnsanın ne zaman, nasıl ve nerede ortaya çıktığı konuları hala tartışmalıdır. İnsan; düşünen, sosyal olan ve alet yapabilen tek canlıdır. Doğadaki en güçsüz varlıklardan biri olmasına rağmen yaşadığı sürece bir kültür oluşturmuş ve vahşi doğaya hükmetmiştir.

Küçük bir not: ‘İlkel topluluklar', insanlığın bugünkü halinden daha basit veya daha geri oldukları için değil; tüm insanların yaşadığı ilk koşullara daha yakın oldukları için ‘ilkel’ olarak adlandırılmaktadır.

ilk insanlar ilk kulturler

PALEOLİTİK ÇAĞ

İlk insanlar Paleolitik (Eski Taş) Çağda avcı – toplayıcı olarak yaşamışlardır. Avlanmak ve yaşamlarını kolaylaştırmak için aletler yapmaya başlamışlardır. Vahşi bir yaşam sürseler de toplumsal birlikler halinde yaşamışlar, düzenli bir şekilde ölülerini gömmüşler ve hatta ölülerinin üstüne yaşamı simgeleyen kırmızı boyalar sürerek ikinci bir yaşamın varlığına inandıklarını anlatmaya çalışmışlardır. Paleolitik dönemin en önemli keşiflerinden birisi kuşkusuz ‘ateş’ olmuştur.

ilk insanlar ilk kulturler atesin kesfi

Keşfetmekten ziyade, ateşi kontrol altına alabilmeyi öğrenmişler de diyebiliriz. Çünkü zaten yıldırımlar, şimşekler ve başka doğa olaylarıyla ateşle tanışmışlardı ve yangınlara tanık oldukları için ateşten korkuyorlardı. Ateşi kontrol altına alarak yiyeceklerini pişirmişler, kendilerini ateşle savunmayı öğrenmişler ve ayrıca ateşi aydınlanma amacıyla da kullanmışlardır. Ateşi, ilkel insanın en başarılı keşfi olarak görebiliriz.

NEOLİTİK ÇAĞ

İkinci önemli adım, Neolitik Devrim (Yeni Taş Devri) hareketidir. Bu döneme kadar doğada asalak (TDK: Bir canlıda sürekli veya geçici yaşayarak ona zarar veren başka canlı, parazit.) olarak yaşamını sürdüren insan artık buna son vererek tarıma başlar. Tarıma bağlı olarak da yerleşik hayata geçmek zorunda kalır, böylece ilk köyler kurulur. Bu köylerdeki evler bitişik bir formdan oluşmaktadır.



Çatalhöyük, bu yerleşim türüne en iyi örnektir. Köyde sokaklar olmadığı için evlerin kapıları da yoktu, evlere çatılarda yer alan boşluklardan giriliyordu.

catalhoyuk neolitik donem

Tarıma bağlı olarak orak, tırpan, çapa, kürek vb. aletler gelişmiş, saban gibi daha ileri düzeyde aletler de yapılmıştır.

neolitik donem aletleri

Kadınlar evde kalmaya başlamış, ev kültürünün gelişmesiyle çanak, çömlek üretimi de başlamıştır.

neolitik donem canak comlekleri

Bitki liflerinin eğrilmesiyle ip elde etmek, icat edilen ilkel dokuma tezgahlarıyla kumaşların dokunmaya başlanması insanların kültürel alanda kat ettikleri ileri adımlardır.

Böylece insan, doğada bulduklarıyla yetinmeyip kendi yemeğini pişirebilen, kendi ürettiği şeyleri giyebilen ve toplu halde yaşayabilen bir varlık haline geldi. Şehircilik anlayışı da gelişti ve kalın duvarlarla çevrili evler, evlerin aralarına sokaklar inşaa edilerek ulaşım anlayışı da farklılaştı.

Hala hayvancılıkla uğraşan göçebe topluluklar ile yerleşik hayata geçmiş topluluklar arasında savaşlar da yaşanmaktaydı. Bu savaşların sonucunda; eğer tarımcı köylüler kazanırsa göçebeler köyden uzaklaşır, göçebe topluluğu kazanırsa bunlar da yerleşik hayata geçerdi. Kısacası; kaybeden toplum, kazanan toplumun egemenliğine girerdi.


neolitik donem savaslari

METAL (BAKIR, TUNÇ, DEMİR VB) ÇAĞ

İlk kültür eserleri taş, toprak, kemik ve tahtadan yapılmıştır. Önce bakır, daha sonra altın, gümüş, tunç ve demir gibi metallerin kullanımının başlamasıyla önemli bir kültürel adım atılmıştır. Fakat elbette, metal filizlerinin doğadan toplanıp pişirilebilmesi çok uzun yıllar almıştır.

bakır devrimaden devri

Metal çağının en önemli buluşlarından biri de tekerlektir. İnsanlar bu sayede önce kendilerini daha sonra eğittikleri hayvanları daha fazla malzemeyle, daha kolay ve kısa bir sürede bir yerden bir yere taşıyabilme imkanına ulaşmışlardır.

tekerlek komik karikatur

İlk mağara resimleri, haliyle ilk sanat ürünleri :) , '30-40 bin yıl öncesine dayanmaktadır. Fransa’da Lascaux, İspanya’da Altamira Mağaraları’nda yer alan resimleri çizebilmek o dönemde çok kolay olmamıştır' diye düşünüyorum. Belki çizen kişi-kişiler o dönemin dahileriydi! :)

lascaux ilk magara resimleri

MEZOPOTAMYA

Erken gelişmiş kültürler, Dicle ve Fırat arasında yer alan Mezopotamya bölgesinde görülmeye başlanır. Şehirciliğin gelişmesiyle buralarda büyük kentler kurulmuştur. Mimarlık gelişmiş, taş ve tuğladan evler yapılmaya başlanmıştır. İş alanları çeşitlenmiş, demircilik yaygınlaşmış, tüccarların ortaya çıkmasıyla birlikte ticaret başlamıştır. Toplum değişmiş, zengin-yoksul ayrımı belirginleşmiştir. Büyük olasılıkla resimlerin çizilmesi sayesinde, Tunç Çağlarında yazı keşfedilmiştir. İlk yazıların tamamı hala çözümlenememiş olsa da, Mezopotamya çivi yazısı ve Mısır Hiyeroglifleri kültürlerin anlaşılmasında yardımcı olan yazı sistemleridir. Yazının keşfi insanlık kültür tarihi için çok önemli bir adımdır.

yazinin bulunması karikatur

SÜMERLER

Sümerler, çivi yazısını kullandılar fakat dillerinin eş değerlerini bulmak mümkün değildir. Gılgamış Destanı, insanlığın kültür mirasına bırakılan en önemli eserlerden biridir. Destan, yaratılış ve tufana dair bilgiler ve Sümerlerin sosyal ve siyasal hayatından izler taşıdığı için önemli bir belge niteliğindedir. Matematikte ilerleyen Sümerler, sayı hesaplama sistemlerini geliştirmişlerdir.

sumer gilgamis destani

(Gılgamış Destanı)

 

AKADLAR
Arap bölgesinden tarih sahnesine giren yeni bir halktır. Sami halkının ilk krallarından biri olan Sargon, dünya kültüründe, birçok bölgeyi işgal ederek ‘büyük bir imparatorluk kurma’ düşüncesini ilk kez oluşturan, soyut kültür ögelerine bu kavramı dahil eden ilk kraldır. Kendinden sonraki birçok kişiye bu açıdan örnek olmuştur, fikir vermiştir.

sargon akad krali

BABİLLER

İnsanlık kültürel mirasında yer alan, Babil kralı Hammurabi’ye ait olan, 'Hammurabi Kanunları' yazılı olarak kaydedilmiş ilk yasadır. Ayrıca Babil’in Asma Bahçeleri 5.-6. Yüzyıllarda kumlara gömülmüş, 20. yy’da kazılarla bulunmuş, dünyanın yedi harikasından birisidir ve Babil kralı Nebukadnezar tarafından, sıla hasreti çektiği söylenen eşi için yaptırılmıştır.

babilin asma bahceleri

ASURLAR

Savaşçı bir millet olan Asurların dünya kültürüne en büyük katkıları, savaşlarda kullanılmak üzere icat edilen silahlar ve ordu kurma düzenidir.

asurlular

MISIRLILAR

Tarihte belgelenmiş ilk yazılı anlaşma olan 'Kadeş Anlaşması' Hitit ve Mısır kralları arasında imzalanmıştır. Mısırlılar, Hiyeroglifler’i dışında mimari ve heykeltraşlık konularında da Batı dünyasını etkilemişlerdir. Ayrıca Mısır Dini, dünya kültürü açısından çok önemlidir. Firavunlar, yaşadıkları sürece Tanrı’nın oğlu olarak görülüyor; öldükten sonra da Tanrı olarak görülüp tapınılıyorlardı. İlk takvim de Mısır’da düzenlenmiştir.


misirlar

HİTİTLER

Hititler, Tanrılarına çok bağlıydılar. Teşhup (Gök tanrı), Anadolu kültürlerindeki tapınma anlayışının başlangıcını oluşturmaktadır.

kades antlasmasi hititler misir

(Kadeş Anlaşması)

SURİYE – FİLİSTİN

Hristiyanlık bu topraklarda doğmuştur.

İRAN – ELAM

İlk düzenli ordular ve paralı askerler ve uzun mesafelere ürün sevk edilmesi bu milletlerde ortaya çıkmıştır.

MİTTANİLER

Savaşlarında süvarileri ve at arabalarını kullanarak dünya kültürüne kazandırmışlardır.

URARTULAR

Su setleri oluşturarak suyu depolamayı ve su kullanımını planlamayı başarmışlardır.

urartular su kanali

FRİGLER

Efsanevi Frig kralı Gordios, meşhur Gordios düğümünü yapan kişidir. Kehanete göre; düğümü kim bir hamlede çözerse dünyanın hakimiyetini ellerine alabilecektir. Büyük İskender, Gordios düğümünü bir kılıç darbesiyle çözmüştür.

gordios dugumu buyuk iskender

Friglerin kültür tarihine katkılarından biri de; Tanrıça Mater Kubileya’dır. Bu Tanrıça, Helenlerde Kibele, Romalılarda Manga Mater olarak adlandırılmıştır. Bolluk ve bereketin, doğurganlığın simgesi olmuştur. Anadolu’da ilk çağlardan beri süregelen ‘Ana tanrıça’ kültürüne yeni bir anlam katmıştır.

manga mater

(Manga Mater)

LİDYALILAR

Ticaretin gelişmesiyle alışverişi kolaylaştırmak için elektron sikkeyi ürettiler. Paktalos Çayı’ndan ( Sart Çayı) çıkardıkları elektronu (altın – gümüş alaşımı) elde ederek, kraliyetin ağırlık ve değer açısından garanti altına aldığı ilk parayı kullanmayı başardılar. İlk para fasulye şeklindeydi ve ortasında yalnızca bir çukur bulunmaktaydı.

lidya parasi

 

 

 

 



Yazının devamı için tıklayın

Yorumlar

Giris Yapınız

Yorum yapabilmek için giriş yapmanız gerekmektedir.

Üye Ol Giriş
Facebook ile Giriş
veya
Şifremi kaybettim
Üye Ol Giriş
Facebook ile Giriş
veya
Doğrulama için mail adresinizi kontrol ediniz.
Üye Ol Giriş
Üye Ol