Bu Koca Dağların Yiğiti Kim? 'Tarihiyle Zeybeklik'

Zeybek Efe olur, cesur ve ciddi şekilde pala bıyıklarını bürerken, yemin içer; “Bu koca dağların yiğiti kim?”

eskisiyleyenisiyle zeybek eskisiyle yenisiyle efe zeynek nedir

Zeybek oyununu seyrettiğinizde ayrı bir hava çarpar sanki bizi,  biraz sert mizaçlı, gösterişli ve ciddi duruşlu bir oyundur. Aynı oynayan zeybek gibi..

Zeybek ve Ege ayrılmaz ikili… Ege bölgesinin oyun türüdür günümüze kadar gelen zeybek. Biz böyle biliyoruz bunu. Eskilerde mert, cesur, atılgan anlamı yanında, halkı koruyan, iyi silah kullanan kişi olarak biliyor zeybeği . Geçmişteki zeybeklik bir gelenek, görenek halinde. Ve kurumsal bir kimliğe de sahip; 3 bölümden oluşuyor, efe zeybek ve kızan.

eskisiyleyenisiyle efeler eskisiyle yenisiyle zeybek nedir

Efe zeybeklerin başı, kızanlardan sorumlu olan kolbeyleridir. Kızanlar ise efenin emrindeki askerlerdir. Kızanların, zeybek olabilmek için bazı kuralları yerine getirmeleri gerekirdi ve törenle, yeminle zeybek olurlardı.

eskisiyleyenisiyle zeybek eskisiyle yenisiyle efe

Efe, en değerli zeybekler arasından seçilir, efenin oğlu efeden sonra efeliğe taliptir ama özellikleri efeliğe elverişli değilse zeybekler arasından seçim yapılarak yeni efe ilan edilir. Pala bıyıklı efeler asla sakal bırakmaz, Uzun namlulu silah olarak filinta kullanırken, asla birbirlerine silah çekmezler, bunu korkaklık olarak adlandırırlar. Bakmayın delikanlı duruşlarına, tutucu değildi zeybekler, adları gavura bile çıkmıştı bu yüzden.

Kimi zeybekler Anadolu’da kolluk görevi üstlenerek, yolları koruyorlardı. Kervensaraylarda bekçilik yapılıyorlardı. Bu hizmetleri karşılığında belli bir ücret de ödeniyordu zeybeklere.

eskisiyleyenisiyle efe eskisiyle yenisiyle zeybek nedir

Aile geleneğini sürdükmek isteyenler dışında, Osmanlı döneminde kimi zaman ağır vergilerden, kimi zaman baskı yada haksızlıklardan, kimi zamanda yaşam boyu süren askerlik yüzünden başkaldırılar olur, padişah fermanının geçmediği, kendilerine “yiğitler barınağı, düşkünler sığınağı” olan dağlara çıkarlarlardı zeybekler yada zeybek olup dağlarda isyanlara yürürlerdi.

eskisiyleyenisiyle zeybek eskisiyle yenisiyle efe
Efelik, zeybeklik 10. yy. sonunda Yusufpaşa ile başlar, 20. yy. da Demirci Mehmet Efe ve Yörük Ali Efe ile sona erer.

eskisiyleyenisiyle zeybek eskisiyle yenisiyle efe

Zeybeklerin Kurtuluş Şavaşı’nda da destan olan kahramanlıkları vardır.

eskisiyleyenisiyle zeybek eskisiyle yenisiyle efe

Atatürk’ün Demirci Efe’ye yazdığı Mektup;

Demirci Mehmet Efe kardeşime, kahraman efelerinizi size gönderiyorum. Aydın’ın bu doğru özlü ve fedakar evlatları, Bolu ve Düzce havalısinde memleketimizi gavurların esaretine düşürmeye çalışan hainleri pek kahramanca ve fedakarca bastırdılar. Vatanımıza büyük hizmetler ifa ettiler. Allah iki cihanda aziz etsin. Kendilerine umum kumandanları olan zat-Iı alinize Büyük Millet Meclisi’nin kalbi ve samimi teşekküratını takdim eder, gözlerinizden öperim.

eskisiyleyenisiyle zeybek eskisiyle yenisiyle efe
Artık zeybeklerin oyunları ve o güzelim kıyafetleri kaldı günümüze. Zeybeklerin oyunu, kadın yada erkek oynayabilir. Toplu oynanan zeybek oyununda ise daire biçimi alınırken, müzik ve ritim dışında hiçbir kurala uymadan zeybek oynanır.

eskisiyleyenisiyle zeybek eskisiyle yenisiyle efe

Hep sirtaki ile zeybek arasında ki benzerliği de düşünmüşümdür, gerçekten benzer pek çok yönü olduğunu görüyoruz. O güzel Ege kültüründen olsa gerek.

eskisiyleyenisiyle zeybek eskisiyle yenisiyle efe

Gelin birlikte zeybek oynayalım, ne dersiniz?

Omuz hizasında kollarını açar zeybek, ellerini başıyla aynı hizaya getirir, büyük adımlar atarak ağır ağır hareket eder. Ara sıra yere doğru eğilir bir dizini yere dokundurur. Ve tekrar kalkar ağır hareketlerine…

Ey gidinin efesi, Egenin Zeybeyi hey!..


Deniz Şimşek
Editor
"Hayat dar alanda trajedi, geniş alanda komedidir"

Yorumlar

Giris Yapınız

Yorum yapabilmek için giriş yapmanız gerekmektedir.

Üye Ol Giriş
Facebook ile Giriş
veya
Şifremi kaybettim
Üye Ol Giriş
Facebook ile Giriş
veya
Doğrulama için mail adresinizi kontrol ediniz.
Üye Ol Giriş
Üye Ol